Narsistlerin Savunma Mekanizmaları / Uzman Klinik Psikolog İlkem İnce

Narsisizm nedir?
En genel kapsamıyla narsisizm kişinin benliğine karşı yoğun şekilde hayranlık duyması olarak tanımlanabilir. Psikanalitik olarak ele alındığında ise libidinal enerjinin benliğe yöneltilmesi, yani kişinin enerjisinin büyük bir kısmını kendisine harcaması olarak değerlendirilmektedir. Yapılmakta olan bu tanımlamalar narsisizmin büyüklenmeci yönünü karşılamaktadır. Kuramlar ve araştırmalar incelendiğinde narsisizmin çok boyutlu bir yapı olduğu ve farklı şekillerde adlandırıldığı görülmektedir. Bilim insanları son olarak narsisizmi büyüklenmeci ve kırılgan olmak üzere iki boyutta değerlendirmenin yeterli olacağına kanaat getirmişlerdir.
Kırılgan ve büyüklenmeci narsisizm özellikleri nelerdir?
Büyüklenmeci narsisizm, kişilerin kendileriyle ilgili grandiyöz düşüncelerinin var olduğu, teşhircilik, hak görme, sömürücü davranışlar, saldırganlık ve empati eksikliği gibi özelliklerin görüldüğü bir narsisizm türüdür.
Kırılgan narsisizm ise daha çok sosyal olarak kaçıngan ve çekingen davranışların sergilendiği bir narsisizm türüdür. Bu kişiler çekingen davranışları ve içe dönük yapıları nedeniyle sıklıkla sosyal fobi ve anksiyete bozukluğuyla karıştırılmaktadır.
Büyüklenmeci ve kırılgan narsisizmin birçok ortak ve farklı noktaları bulunmaktadır.
İki narsisizm türü için de temelde kırılgan bir benlik yapısı yatmaktadır ve bu kişiler kendilerini sevmemektedir. Farklılaşan nokta ise bu duygulara karşı göstermiş oldukları başa çıkma stratejileri ve kullanmakta oldukları savunma biçimleridir.
Büyüklenmeci narsisizmde kişi kendinde görmüş olduğu değersizlik duygularını karşısındaki kişiye yansıtarak, karşısındaki kişiyi küçük düşürme, aşağılama ve zarar vermeye çalışır. Bunun yanı sıra büyüklenmeci narsistler, başarısızlık gibi olumsuz durumlar karşısında dışsal (ortamsal) atıflarda bulunarak benlik saygılarını korumaya çalışırlar (Beni çok kızdırdıkları için sinirlendim, öğretmen bana taktığı için düşük not aldım).
Kırılgan narsisizmde ise kişiler daha çok inkâr ve kaçınma davranışlarında bulunmaktadırlar. Ve bu kişiler olumsuz durum ve başarısızlık gibi durumlar karşısında içsel (kişisel) atıflarda bulunarak, olumsuz durumların nedenini tüm yönleriyle kendisinden kaynaklı olduğunu düşünür. (Başarısız biri olduğum için, yetersiz biriyim). Büyüklenmeci ve kırılgan narsisizmin birbirinden ayrılan diğer bir noktası ise iki narsisizm türünde de aslında kişiler benlikleriyle ilgili grandiyöz düşüncelere sahiptirler ancak kırılgan narsistler, büyüklenmecilerden farklı olarak bu düşüncelerinin ardından yoğun bir utanç duygusu yaşamaktadırlar.
Narsistik kişilik bozukluğu ve narsistik kişilik özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz?
Patolojik narsisizm kavramı ilk kez DSM-III’te (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) yer almıştır. DSM-IV’ün, yayınlanması ile birlikte kişilik bozuklukları kümelere ayrılmış ve narsistik kişilik bozukluğu B kümesinin içinde yer almaya başlamıştır. DSM-V’te ise eksen değişikliği yaşanarak, eksen II bozukluğundan ayrılarak “genç yetişkinlik döneminde başlayan değişik koşullarda ortaya çıkan, büyüklenme (düşlemlerde ya da davranışlarda), hayranlık gereksinimi ve empati yapamama ile giden yaygın bir örüntü” olarak yer almaya başlamıştır ve kriterlerden en az beş tanesini karşılaması gerekmektedir. Tanı kriterleri ise şu şekildedir:
1) Kişinin kendisine dair büyüklenmeci bir duyguya sahip olması
2) Sınırsız güç, başarı, zekâ, güzellik veya yüce sevgi düşünceleri ile meşgul olmak
3) “Özel” olduğuna ve yalnızca özel kişiler tarafından anlaşılabileceğine ve o kişilerle ilişki kurması gerektiğine dair inanç
4) Hayranlık ve beğenilme isteği duymak
5) Ayrıcalıklı ve hak sahibi olduğu duygusu
6) Sıklıkla amaçları için başkalarını kullanma ve sömürme
7) Empati duygusundan yoksun olma
8) Çoğunlukla başkalarına karşı kıskançlık duyma ve başkaları tarafından da kıskanıldığını düşünme
9) Kendini beğenmiş tavırlar ve küstah davranışlarda bulunmak şeklinde yer almaktadır.
Bunun yanı sıra narsistik kişilik bozukluğu ve narsistik kişilik özelliklerine bakıldığında, narsistik kişilik özellikleriyle ilgili araştırmalar genellikle klinik olmayan örneklemi kapsamaktadır. Ancak narsistik kişilik özelliklerinde de gerçekçi olmayan şişirilmiş benliğin varlığı görülmektedir. DSM’de (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) yer alan bu özellikler daha çok büyüklenmeci narsisizmin özelliklerini karşılamaktadır. Bu nedenle kırılgan narsisizmin varlığı göz ardı edilmektedir. Narsistik kişilik bozukluğunun yaygınlığı ise genel popülasyonda %1’in altında olup klinik örneklemde %2-16 arasında değişim göstermektedir. Bu değerlere kırılgan narsisizm de dâhil edildiğinde oran oldukça artacaktır.
Savunma mekanizmaları ve türleri nelerdir?
Savunma mekanizmaları, kişiyi rahatsız eden durumlar karşısında kişinin sıkıntı verici durumunu bilinç dışına iterek rahatlama yaşamasını sağlayan psikolojik süreçlerdir. Savunma mekanizmaları, bilinç dışında gerçekleşir ve herkes tarafından kullanılmaktadır. Kişiyi kaygı ve stres durumlarına karşı korumaktadır. Ancak sürekli bir şekilde kullanımı ve özellikle immatür ve nevrotik savunmaların kullanılması psikopatolojiye neden olmaktadır.
Savunma biçimleri immatür, nevrotik ve matür olmak üzere 3 gruba ayrılmaktadırlar.
İmmatür savunmalar: Bilişsel ve ruhsal gelişimin erken döneminde kullanılan ilkel savunma biçimleridir. İlerleyen gelişim dönemlerinde de sıklıkla immatür savunmaların kullanımı kişilik bozuklukları ve psikopatolojiyle ilişkilendirilmektedir. Yadsıma, değersizleştirme, bölme, yalıtım, otistik fantezi, yer değiştirme, disosiyasyon, dışavurum, yansıtma, pasif saldırganlık, bedenselleştirme, rasyonalizasyon, immatür savunma biçimlerindedir.
Nevrotik savunma biçimleri: Orta dereceli savunmalardır. Ego yeterince güçlü olmadığında kullanılır. Aynı şekilde yetişkinlik döneminde sıklıkla kullanılması psikopatoloji ile ilişkilendirilmektedir. Yapma-bozma, idealleştirme, psödo altruizm, karşıt tepki geliştirme nevrotik savunmalardandır.
Matür savunma biçimleri: Olgun savunmalardır. Sağlıklı ego yapısına işaret eder. Kişinin adaptasyonunu kolaylaştırır ve psikolojik sağlıkla ilişkilendirilmektedir. Yüceltme, mizah, beklenti ve baskılama matür savunmalardandır.
Yaptığınız araştırmada narsisizm ve savunma mekanizmalarıyla ilgili ne tür sonuçlara ulaştınız?
Yapmış olduğum araştırma sonucuna göre hem büyüklenmeci hem de kırılgan narsisizmde sıklıkla immatür ve nevrotik savunma biçimlerinin kullanılmakta olduğunu, matür savunmaların ise kullanılmadığı görülmektedir. Yapılan araştırmalara bakıldığında bebeklik dönemi bağlanma stilleriyle ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Yapılan araştırmalarda güvenli bağlanan kişilerin olgun savunmaları kullanırken, güvensiz bağlanan kişilerin immatür ve nevrotik savunma biçimlerini kullanmakta olduğu yönünde sonuçlar elde edilmiştir. Bunun yanı sıra ebeveyn biçimleri ve benlik saygısı gibi değişkenler de savunma biçimlerinin kullanımında etkilidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.