Dijital İletişimin Görgü Kuralları / Doç. Dr. Gül Esra Atalay

Dijital ayak izi nedir? Artıları eksileri nelerdir?
Dijital ayak izi, dijital teknolojileri kullanırken bıraktığımız izdir. Çevrimiçi platformlardaki faaliyetlerimiz, web sitelerindeki gezintilerimiz, sosyal medyadaki paylaşımlarımız, beğenilerimiz, kredi kartı harcamalarımız, mobil telefonlarla yaptığımız her işlem ile dijital izler bırakırız. Başkalarının bizimle ilgili dijital platformlarda paylaştıkları içerikler de dijital ayak izimize eklenir. Tüm izler bizimle ilgili verilerdir. Bu veriler bizim için olumlu ya da olumsuz sonuçlar doğurabilir. Olumlu yanlarına değinmek gerekirse, dijital platformlarda paylaştığımız verilerle, platformlar daha iyi bir kullanıcı deneyimi sunabilir. Tercihlerimize, ihtiyaçlarımıza uygun içerikleri karşımıza çıkarabilir. Yine dijital ayak izleri suçluların bulunmasını da kolaylaştırabilir.
Öte yandan dijital ayak izlerimiz bizim için olumsuz sonuçlar da doğurabilir. Bireyin dijital platformlardaki mevcudiyeti dijital itibarını şekillendirmektedir. Sanal dünyada istemediği şekilde izler bırakan bireyler sorun yaşayabilir. Kaba, bilinçsiz, nezaketsiz paylaşımlar yaşamlarının daha sonraki bir evresinde karşısına çıkarak bireyleri etkileyebilir. Bugün sorun yaratmayacak bir paylaşım, gelecekte konumumuz değiştiğinde, gözler üzerimize çevrildiğinde bizi zor durumda bırakabilir. Bu da netiketle yakından ilişkili.
Netiket nedir?
Netiket, yeni medya teknolojilerini kullanırken ve sosyal medyada diğer insanlarla iletişim kurarken uyulması gereken nezaket kurallarıdır. İnternetin kısaltması olan ve ağ anlamına gelen net ve görgü kuralı anlamına gelen etiket sözcüklerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş bir sözcüktür. Yeni medya teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla insanlar arası etkileşim ve iletişimin büyük bir kısmı bu mecralardan sürdürülmeye başlandı. Yeni medya teknolojilerinin kullanım süresi ve yayılımı arttıkça dijital dünya gerçek karşılaşmaların yerini almaya başladı. İnsanları bir araya getiren bu sanal mekânlar yeni sosyal normların oluşmasına da sebep oluyor. Netiket bir sosyal normdur ve diğer sosyal normlar gibi bir arada düzen ve huzur içerisinde yaşamayı mümkün kılmayı amaçlar. Nasıl günlük yaşamda sosyal normlara, görgü kurallarına uymayan kişiler ayıplanıyor, dışlanıyor olumsuz algılanıyorsa, dijital iletişimdeki sosyal normlara yani netikete uymamak da benzer sonuçlar doğurabilir. Netiket diğerleriyle ilişkilerimizi düzgün bir şekilde sürdürebilmek, dijital dünyada yürüttüğümüz sosyal yaşamda kabul görmek, benliğimizi olumlu bir şekilde sergileyebilmek ve dijital itibarımızı yönetmek için gereklidir.
Elektronik posta, whatsapp ve sosyal medya kullanımı için netiket önerilerinizi öğrenebilir miyiz?
Elektronik posta için netikete dair çalışmalar 1985 yılına kadar uzanıyor. O tarihten bu yana akademi ve akademi dışı alanlarda email netiketi ile ilgili kurallar belirlenmiş. Bu kaynaklardaki ortak kurallara baktığımızda şunlar ön plana çıkıyor: Elektronik posta yazarken dilbilgisi ve yazım kurallarına özen göstermek, yazım yanlışları yapmamaya dikkat etmek, karmaşık ve okumayı zorlaştırıcı şekilde uzun emailler yazmamak gerekiyor. Aynı anda birden çok kişiye gönderim yapmaktan kaçınılmalı, elektronik posta yazarken kişi kendisini ve profesyonel konumunu doğru olarak belirtmeli, kullanılan dildeki resmiyet düzeyine dikkat edilmeli. Bunların yanında şaka ya da ironi yapmaktan kaçınılması tavsiye ediliyor. Çünkü yazılı iletişimde yüz yüze iletişimin avantajları olmadığında şakalar yanlış anlamaya neden olabiliyor. Profesyonel amaçlar için takma isimlerden oluşan hesaplar değil, mutlaka gerçek isim ve soyisim içeren profesyonel bir email adresi edinmek şarttır. Örneğin size cesurkovboy@hotmail.com gibi bir hesaptan bir iş başvurusu gelse belki özgeçmişine bile bakmadan eleyebilirsiniz. Bir elektronik posta selamlama ve veda ifadeleri içermelidir. Profesyonel ve resmi yazışmalarda emoji çok tercih edilmemelidir. Eğer atılan mesaj herkesi ilgilendirmiyorsa “Tümünü yanıtla” (reply all) seçeneği kullanılmamalıdır. Emailin asenkronize bir iletişim biçimi olduğu unutulmamalı. Yani atılan maile hemen cevap alınmadığında karşı tarafı rahatsız edecek ısrarlı taleplerden kaçınmak gerekiyor.
Whatsapp’da profesyonel yazışmaları mümkün olduğunca iş saatlerinde yapmak, geç saatlere bırakmamak gerekiyor. Birine sırf her an ulaşabiliyoruz diye her an iletişim kurma hakkımız var gibi düşünmemek gerekiyor. Whatsapptan görüntülü görüşme yapmak için çok samimi değilsek, mutlaka önceden karşı tarafın uygunluğunu sormak gerekiyor.
Farklı mecralara, farklı mevkilere ve farklı kurumlara özgü farklı netiketlerden bahsetmek mümkün. Örneğin Facebook’ta normal olarak görülebilen bir yazışma biçimi emailde kullanıldığında hoş karşılanmayabiliyor. Sanal ortamlarda diğerleriyle iletişime geçmeden önce kullanılan platformun dinamiklerini düşünmek gerekiyor. Tıpkı gerçek hayatta her yerde aynı davranmadığımız, bazı yerlerde kabul edilebilir olan davranış ve hallerin bir başka ortamda kabul edilmez oluşu gibi, farklı çevrimiçi platform ve siber karşılaşmaların farklı dinamikleri var. Birinde kabul edilebilir olan davranış bir diğerinde kabul görmeyebilir. Genel kurallardan bahsetmek gerekirse sosyal medyada saygılı, nefret söylemi barındırmayan nazik bir üslup ve dil kullanılması çok önemli. Saldırgan ifadelerden kaçınmak gerekiyor. Bireyler kendilerine ait daha sonra utanç duymalarına sebebiyet verebilecek fotoğraf ya da videolar yayınlamamalı. Facebook, Instagram gibi platformlarda geçmişte yaptıkları paylaşımlardan ötürü pişmanlık ve utanç duyan insanların sayısı gittikçe artıyor. Günümüzde insanlar geçmişteki paylaşımları nedeniyle suçlanabiliyor, işten atılabiliyor ya da itibar kaybına uğrayabiliyor. Başkalarına ait hiçbir fotoğrafı onlara sormadan çevrimiçi ortamlara aktarmamak gerekiyor. Açık saçık ya da rahatsız edici bilgiler paylaşılmamalı. Her yeni tanışılan kişiye hemen Facebook ya da Instagram’dan takip isteği göndermemek gerekiyor. Oysa Twitter takip mantığı ile işlediği için Twitter’da açık hesap kullanan herkesi tanıdık tanımadık fark etmeden takip etmek normal kabul ediliyor.
Hoş karşılanmayan, netikete aykırı örnekler verirseniz ilk akla gelenler hangileri olur?
“Merhaba” gibi bir selamlama ifadesi kullanılmadan yollanan emailler hoş karşılanmıyor. Birçok kişi arkadaşları tarafından sosyal medyada izinsiz şekilde fotoğraf ve görüntülerinin paylaşılmasından ve etiketlenmekten rahatsız oluyor. Sosyal medyada kısa süre içerisinde art arda paylaşılan selfie ya da diğer fotoğraflar insanları bıktırıp profilinizi sessize almalarına ya da takipten çıkmalarına sebep olabiliyor. Yine sosyal medyada sürekli çekilişe etiketlemek de rahatsızlık verici olabiliyor. Whatsapp gibi mesajlaşma uygulamalarında özellikle kalabalık gruplarda birebir sohbetlerin uzatılması hoş karşılanmıyor.
Dijital itibarın önemi nedir?
İtibar, diğer insanların bizim hakkımızda sahip oldukları görüşlerdir. Bizim hakkımızda diğerlerinin algı, ilgi ve onayı ile ilgilidir. Bugün bu algı dijital medyadaki görünürlüğümüz üzerinden de şekilleniyor. Çevrimiçi ortamlarda dijital itibar yönetimi yapılıyor. Bu mecraları nasıl kullandığımız, hangi yanlarımızı sergileyip hangi yanlarımızı gizlediğimiz üzerinden şekillenen bir itibar söz konusu oluyor. Dijital itibar hem bireyler hem de kurumlar açısından önemli. Dijital platformlarda içerikler her zaman ve her yerde, herkes tarafından görülebildiği için ve burada oluşturulan içeriklerin kalıcılığı nedeniyle, bu platformlarda bireylerin ya da kurumların itibarlarını korumaya çok özen göstermeleri gerekiyor. Sanal dünyada olumsuz, hoş olmayan şekillerde yer almak itibarınızı zedeleyebilir. Bu açıdan hem kendi faaliyetlerimize hem de başkalarının bizim hakkımızda oluşturduğu veriye itibar yönetimimizin önemli bir parçası olarak bakmak gerekli. Dijital itibarlarını korumak için kurumlar artık sanal dünyadaki faaliyetlerine ve görünürlüklerine çok önem vermeye başladılar. Kurumla ilgili olumsuz bir yorum olduğunda hemen buna müdahale eden, sorunu çözen ekipler görevlendiriyorlar. Ya da çalışanlarının sosyal medyadaki faaliyetlerini düzenleyen netiket kuralları, sosyal medya kullanım kuralları belirleyerek dijital itibarı korumaya alıyorlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.