Kültür Emperyalizmi / Dr. Meltem Özel

Kültür emperyalizmi nedir? Hangi araçlar ve nedenlerle kültür emperyalizmi gerçekleşir? Emperyalist bir sistemin sacayakları nelerdir? Sonuçta ne olur? Kültür emperyalizminin yol açtığı bağımlılıklar ne tür bir sömürüye sebep olur?
Kültürel emperyalizm, büyük medya holdinglerinin egemenliğinin bir sonucu olarak küresel kültürün farklılıklardan ziyade benzerlikler aracılığıyla oluşturulmasıdır. Küreselleşme sürecinde kültür, kültür endüstrileri tarafından üretilmekte ve kültür emperyalizmine hizmet etmektedir. Müzik, film, yiyecek, oyuncak vb. endüstriler aracılığıyla üretilen kültür, emtiaya dönüşmüş durumdadır. Bu kültür, tüketenleri kendi yerel, ulusal ve sınıfsal kültürüne yabancılaştırmakta ve üretilen küresel kültüre yaklaştırmaktadır. Egemen kültür insanları yönlendirmekte, bilinçsiz kitleler de popüler kültür denilen yoz kültür üretim sürecine girmektedirler. Popüler kültürü büyük sermaye sahipleri oluşturmakta ve çeşitli kültürel veya ideolojik etkileşimler aracılığıyla yabancı ulusları cezbetmeye çalışmaktadır. Örneğin Walt Disney gibi Amerikan markaları kültür endüstrisi aracılığıyla üretilmekte ve küresel kültürü oluşturmaktadır.
Günümüzde sömürü ve emperyalizmin yerini karşılıklı bağımlılık almış durumdadır. İnsanlar gönüllü olarak bu hızlı üretim ve tüketim sürecinin bir parçası haline gelmişlerdir.
Türkiye’de de Cadılar Bayramı olgusu üzerinden, emperyalist amaçlara hizmet eden çalışmalar yapılmakta mıdır? Bu kasıtlı çabalar Türkiye’de nasıl ve nerede başladı ya da başlatıldı? Ne zamandan beri vardır?
Televizyon, film ve diğer medya kuruluşları aracılığıyla Cadılar Bayramı, Amerika’nın en büyük ticarîleşmiş kutlamalarından biri haline gelmiştir. Türkiye’de özellikle 2010’lu yıllarda yaygınlaşarak kutlanmaya başlayan Cadılar Bayramı, 31 Ekim tarihinde kutlanmaktadır. İlk zamanlarda İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlerde yaşayan ve sosyoekonomik düzeyi yüksek kesimler tarafından kutlanırken kitle iletişim araçları sayesinde toplumun daha geniş bir kitlesi tarafından benimsenmeye ve kutlanmaya başlamıştır. Türkiye’de Cadılar Bayramı kapsamında özel kostümlü partiler düzenlenmekte; üniversitelerde, ABD kökenli bazı özel okullarda, dil okullarında, hatta anaokullarında kostümler, maskeler, tatlılar ve şarkılar eşliğinde kutlanmaktadır.
Bu konunun uluslararası boyutuna dair düşüncelerinizi alabilir miyiz? Cadılar Bayramı-kültür emperyalizmi ilişkisine dair neler söylemek istersiniz?
Kültür emperyalizminde, toplumu bilgilendirerek, eğiterek ve eğlendirerek egemen değerleri topluma aktarmak amaçlanmakta ve kültür alanında üretilen ürünler birer emtiaya dönüştürülmektedir. İki bin yıl önce İrlanda, İngiltere ve Kuzey Fransa’da yaşamış olan Keltler tarafından kutlanan Cadılar Bayramı, Amerika’ya göç eden Katolik İrlandalılar tarafından Amerika’ya aktarılmış ve kutlama ritüelleri zaman içerisinde farklılaşmıştır. Cadılar Bayramı kapsamında çekilen filmler, bestelenen şarkılar, markaların özel Cadılar Bayramı koleksiyonları, üretilen hediyelik eşya, kostüm ve maskeler kültürel değerlerin emtiaya dönüştüğünün somut örnekleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Medya ve sosyal medya bu bayramın popüler hale gelmesinde ve geniş kitlelere ulaşmasında önemli rol oynamaktadır.
Bu çalışmanız vesilesiyle, kültür saldırısına dair değerlendirmenizi alabilir miyiz? Devlet ve millet olarak ne yapmalıyız?
“Kültür Emperyalizmi Bağlamında Türkiye’de Cadılar Bayramı” isimli makalemde Cadılar Bayramı kutlamalarının yaygınlaşması üzerinde ayrıntılı durularak anaokullarının kültürel değerlere yaklaşımları kültür emperyalizmi bağlamında incelenmiştir. Küreselleşme sürecinde farklı kültürlerin birbirleri ile tanışması, kültürlerarası iletişim açısından olumlu bir gelişmedir. Fakat ’modernleşme’ olgusu altında kültürlerin kendi gelenek ve ritüellerinden uzaklaştırılması, tek tip bir küresel kültürün yaygınlaşarak benimsenmesi ulusal kültürlerin ve kültürel çeşitliliğin korunması anlamında bir tehdit oluşturmaktadır.
Amerikan ürünlerinin yerel kültürlere aktarılmasında önemli rolü olan medya ve internet, Amerikan kültürünün geniş kitlelerce çok hızlı bir şekilde benimsenmesine neden olmaktadır. Amerika tarafından popüler bir şekilde kutlanmaya başlandıktan sonra dünyaya hızlı bir şekilde yayılan Cadılar Bayramı kutlamalarının, okullarda yaygınlaşarak anaokulu düzeyindeki çocukları da kapsaması kültürümüz ve değerlerimiz açısından endişe vermektedir.
Bireyler, farklı kültürlere saygı duymayı öğrenmeli ve kültürel çeşitliliğin bir zenginlik olduğunun bilincinde olmalıdır. Çocuklar da farklı ülkelere dair değerleri farklı kültürleri tanıma ve kültürel çeşitlilik bağlamında öğrenmeli fakat bu tarz kutlamaların bir parçası haline getirilmemelidir. Bu konuda öncelikle ailelere, anaokullarına ve öğretmenlere önemli bir rol düşmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.