Evliliğin Benlik Üzerindeki Etkileri / Dr. Dilek Akça Koca

Yaptığınız kıymetli çalışmadan hareketle benlik nedir?
Öz kavramıyla da ifade edilebilen benlik, insanın kendisiyle ilişkilendirdiği her türlü kanaatini ve algısını muhteva eder. Benlik, çeşitli alt kısımlara ayrılarak anlatılabilmektedir. Bu çalışmada üzerinde durulan benlik boyutları ise etkileşimsel, duygusal, fiziksel, beslenme, zihinsel, bağlamsal, duyusal ve manevi boyuttur. İnsan benliğinin bu boyutlar açısından genişleyebileceği düşünülmektedir.
Benlik genişlemesi kavramını nasıl anlamalıyız?
En genel tanımıyla benlik genişlemesi, kişinin benliğindeki olumlu içeriğin giderek artmasıdır. Benlik, kalıtsal ve çevresel özelliklerden, kişinin geçmiş yaşantılarından, ileriye yönelik hedeflerinden ve tabii ki diğerleri ile olan ilişkilerinden etkilenebilmektedir. Dilimizde “Bana arkadaşını söyle sana kim olduğunu söyleyeyim.”, “Üzüm üzüme baka baka kararır.” gibi insan benliğinin yakın çevresiyle olan ilişkisinden bahseden çok yerinde sözler vardır. Hakikaten de önemsediğimiz ve sıklıkla vakit geçirdiğimiz kişilerin, zamanla bazı yanlarını benimsediğimizi ve kendi benliğimize kattığımızı görürüz. Benliği etkileyen arkadaşlık, kardeşlik gibi çeşitli ilişki türleri olabilir. Burada bahsedilen benlik genişlemesi ise daha ziyade yakın ilişkiler dediğimiz romantik ilişkiler yoluyla gerçekleşen bir genişlemedir. Buna göre kişiler duygusal bir bağ yaşadıkları kişilerin benliklerinden çeşitli açılardan etkilenebilmekte, bu etkilerle kendi benliklerini de bir adım ileriye götürebilmektedirler. Aksi de söz konusu olabilir; yakın ilişki içerisindeki kimi bireylerin benlik kavramları gelişirken kimi bireylerin de kendilik algıları bozulabilir. Bu, yaşanılan ilişkinin kalitesiyle ilgilidir.
Evliliğin benlik genişlemesiyle ilişkisi nedir?
Evlilikte benlik genişlemesi, insanın evlilik ilişkisi aracılığıyla ve eşinin benliğini kendi benliğine katması yoluyla benliğindeki olumlu özelliklerin artması ve benliğini oluşturan kısımların olumlu yönde değişmesi olarak tanımlanabilir. Evlilik, yakın ilişkiler arasında bağlayıcılığı en yüksek olan ilişki türüdür. Çünkü evlilik psikolojik, kültürel, toplumsal, biyolojik, ekonomik ve hukuki bağları da beraberinde getirmektedir. Tüm bu bağlar, insan yaşamını adeta, evlilik öncesi ve evlilik sonrası şeklinde ikiye ayırabilmektedir. Bu minvalde, evliliğin benlik üzerindeki olumlu veya olumsuz etkilerinin diğer ilişki türlerine göre daha derin olduğu söylenebilir. Her evlilik ilişkisinin benlik genişlemesi yaşattığı iddia edilemez. Ancak sağlıklı bir evlilik ilişkisi, bireyin benliği için önemli ve kalıcı kazanımlar sağlayabilir.
Evlilikte benlik genişlemesi hangi ana unsurlarda ya da boyutlarda olur, sizce bu konularda evlilerde farkındalık var mı?
Doyurucu ve işlevsel bir evlilik ilişkisinin benliğin tüm boyutlarında genişleme sağlaması mümkündür. Daha açık bir ifadeyle benliğin etkileşimsel, duygusal, fiziksel, beslenme, zihinsel, bağlamsal, duyusal ve manevi yönleri, sağlıklı bir evlilik ilişkisi aracılığıyla genişleyebilir. Bu genişlemenin hangi yönlerde ve ne düzeyde yaşandığı ise evli çiftlerin kendi sistemlerine özgüdür. Evli çiftlerin bu konularda farkındalığının olup olmadığı konusuna gelince; dünyada ve ülkemizdeki boşanma oranlarındaki artış ve boşanma sebepleri, evliliğin olumlu kaynaklarını kullanmayı başaran çiftlerin azınlıkta olduğunu düşündürmektedir. Bu çalışmanın önemli amaçlarından biri de evlilikte benlik genişlemesi ile ilgili evli bireylerdeki farkındalığı arttırmaktır. Evli bireyler, evliliği yalnızca neslin devamı, meşru zemin gibi tanımlara sıkıştırmazlarsa ve ömür boyu birbirlerini yüceltme çabasında olurlarsa benliklerindeki genişlemeyi pek çok açıdan izleyebileceklerdir.
Özellikle zihinsel, duygusal ve manevi olarak evlilikte benlik genişlemesi adına neler beklenebilir?
Çalışmada çıkan sonuçlara göre, zihinsel açıdan evlilikte benlik genişlemesi, yeni şeyler başarma, problem çözme, kendini ifade etme, dikkat ve organize alanlarında kendini göstermektedir. Deneyime açık; iş, sosyal yaşam veya herhangi bir kişisel gelişim alanında birbirlerini destekleyen evli bireyler dışarıdaki kaynakları kullanma konusunda daha mahir olabilmektedirler. Sorunsuz bir yaşam mümkün olmadığına göre, problem çözerken yapıcı ve iş bitirici davranabilen çiftler zorluklarla mücadelede bir sıfır önde olmaktadırlar. Eşlerin birbiriyle açık iletişim içinde olmaları kendilerini daha iyi tanımalarını ve kendilerini daha iyi ifade etmelerini sağlayabilmektedir. Yine evlilik sürecinin getirdiği sorumluluklar, bireylerin bir işi yaparken uzun süre odaklanmalarını sağlayabilmekte, bir işi organize ederken gereken zaman yönetimi, pratiklik ve planlama becerilerini kazandırabilmektedir. Duygusal açıdan evlilikte benlik genişlemesi yaşayan bireylerin de daha güvenen, merhametli, aidiyet hisseden, neşeli, sorumluluk sahibi, kendiyle barışık, güçlü, esnek ve yardımsever olabildikleri görülmektedir. Bu olumlu duygular, kişilik özellikleri açısından da yumuşak başlılık, sorumluluk ve dışa dönüklük olarak kendini göstermektedir. Manevi açıdan evlilikte benlik genişlemesi yaşayan bireylerin, evliliğin getirdiği kazanımlardan dolayı Yaratıcı ile olan ilişkilerinde daha fazla sevildiğini hissetme, bağlılık ve varoluş farkındalığı yaşayabildikleri görülmektedir. Bunun yanında daha çok şükür, ibadet, dua deneyimi yaşayabildikleri ve kötü alışkanlıklardan vazgeçme eğiliminde oldukları söylenebilir.
Evlilikte benlik genişlemesi adına bir kısım yararlılıklar kazanan kişilerin çocuk yetiştirmekteki yetkinliklerine dair neler söylemek istersiniz?
Elbette ki evlilikte benlik genişlemesi yaşayan, bunun için çaba gösteren çiftlerin çocuk yetiştirme tarzları da bu çabadan olumlu yönde etkilenecektir. Aile sisteminin kuşaklararası aktarılan duygu, düşünce ve davranış kalıpları olduğu bilinmektedir. Evli bireyler, kendi anne babalarının eş ilişkilerini ve çocuk yetiştirme biçimlerini isteyerek veya istemeyerek taklit etmektedirler. İşlevsel olan yolların devamı fayda sağlayabilir. Fakat işlevsel olmayan yolları sırf kendimiz yetişirken böyle gördük diye tekrarladığımızda, kısır döngünün bir parçası olmak kaçınılmazdır. İşte evlilikte benlik genişlemesinin mümkün olduğuna inanmak ve bunun için çaba harcamak, çocuk yetiştirmeye yönelik işlevsel olmayan yollardan vazgeçmeyi, bu yolların yerine yenilerini koymayı da beraberinde getirmektedir. Özellikle etkileşimsel açıdan evlilikte benlik genişlemesini incelediğimizde evli bireylerin çocuklarıyla ilişkilerinde kendi anne babalarına göre daha fazla ilgilenen, etkin iletişim kurabilen, hoşgörüyle yaklaşabilen, daha dokunsal ve eşitlikçi olabildikleri görülmektedir. Dolayısıyla, evlilikte benlik genişlemesi yaşayan bireylerin çocuk yetiştirmede de önemli yetkinlikler kazandıkları söylenebilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.