Ana sayfa - Son Sayı - Müthiş Bir Arı Ürünü: Propolis / Gıda Yüksek Mühendisi Naciye Polat

Müthiş Bir Arı Ürünü: Propolis / Gıda Yüksek Mühendisi Naciye Polat

Hastalandığınızda ilaç kullanmak mı? Hastalanmadan önce bağışıklığınızı güçlendirmek için tükettiğiniz besinlere dikkat etmek, zararlı besinlere karşı hassas olmak ve immün (bağışıklık, savunma) sistemini güçlendirecek besinler tüketmek mi?
Okuyucularımızın ikinci soruya daha duyarlı olacağını ve bunun için neler yemeli sorusunun cevabını merak ettiklerini düşünüyoruz. Zira bilinçli tüketici olmak gibi bir gaye var artık. Ancak beslenme konusunda doğru bilgi sizi doğru ve sağlıklı beslenmeye ulaştırabilir. Bu köşemizde sizlere yararlı olmaktan çok öte insan eliyle üretilmesi mümkün olmayacak mucize denecek besinleri anlatmaya çalışıyoruz. Bu yazımızda arı ürünlerinden propolisin binlerce yıl boyunca insan sağlığındaki kullanım alanlarından, farmakolojik özelliklerinden ve besin değerlerinden bahsedeceğiz…
Bal kadar bal üretimi sırasında ortaya çıkan, arıların ürettiği arı sütü, propolis, polen, bal mumu, arı zehrine karşı yürütülen bilimsel çalışmalar artarak devam ediyor. Bu ürünlerden propolis, insanlık kadar eski bir tarihe sahip doğal antibiyotiklerden biridir. Özellikle Yunan ve Romalı fizikçiler Aristoles, Dioscorides, Pliny ve Galen propolisin farmokolojik değerlerini tanımlamışlar. Yunancada pro (müdafaa) ve polis (şehir) kelimelerinden türetilen propolis, yaraların tedavisinde ve ağız enfeksiyonunda antiseptik olarak kullanılmıştır. Günümüze kadar gelen bu müthiş bilgi aktarımı son 150 yıldır tıbbın özellikle kanser hastalığının araştırma sahasına girmiştir.
Kanser hastalığında bağışıklığın ne derece önemli olduğunu bilmeyen yoktur. Bağışıklık sistemi (immün sistem), vücuda giren veya dışarıdan verilen yabancı bileşenlere (mikroorganizma, toksin, toksoid, protein, polisakkarit, vb.) karşı vücudu korumak için, bütün savunma mekanizmasıyla kendini koruması, karşı koyması, direnç gösterirken zararlı maddeyi yok etmesi ya da etkisini sınırlandırması olarak adlandırılır. Kişiye özel immün sistemi vardır ve yaşa, cinsiyete, beslenmeye, yaşam kalitesine, genetik yatkınlığa ve birçok etkenle değişebilir. Kanser hastalarının artık kemoterapi, ışın ve radyoterapi dışında immünoterapi ile de tedavilerinin hızlandırıldığı yapılan bir çok araştırmada belirlenmiştir. Bu nedenle birçok besin gibi propoliste içerdiği yüksek miktardaki değerli bileşenleri ile immünoterapi de önemli bir yer edinmiştir.
Propolis Nedir? Arılar Tarafından Üretilir ve Hangi Amaçla Kullanılırlar?
Arı ürünlerinin hemen hemen hepsi antioksidan, antifungal, antiviral, antitümör bileşenlere sahiptir. Propolis de bal arıları tarafından kovanda üretimi gerçekleştirilen doğal bir üründür.
İşçi arılar tarafından çeşitli bitkilerin yaprak, gövde, tomurcuk, kabuk ve benzeri yerlerinden toplanan, reçineli ve mum kıvamında, keskin ve kendine özgü güzel kokulu, suda erimeyen, oda sıcaklığında erimeyen bir maddedir. Arılar bu maddeyi, polenle ve başı ile toraksı arasında bulunan bezlerden salgıladıkları aktif enzimler ile karıştırırlar.
Arıların propolisi üretmedeki temel amaç:

  • Peteklerin kenarlarının sertleştirilip onarılması,
  • Çatlak yarıkların kapatılması,
  • Petek gözlerinin kraliçe arı yumurtlamadan önce temizlenerek cilalanması amacıyla kullanmaları,
  • Kovanın giriş deliğinin savunacakları duruma getirilmesi,
  • Yaz sonunda çerçevelerin bağlanması,
  • Kovan iç yüzeyinin kaplanması,
  • Kovanın dip tahtasında propolisi merdiven gibi kullanarak çerçevelere doğru çıkmak için,
  • Kovan içerisine girebilecek ancak taşıyamayacakları kadar büyük canlıları da propolis ile mumyalayarak bir enfeksiyona yol açmasını önlerler.
    Bileşenleri Nelerdir?
    Propolisin yapısı iklim, mevsim, coğrafik bölge, toplanma zamanı ve kaynak bitki türlerine ve bölgelere göre büyük farklılıklar gösterir. Rengi yeşilden kırmızıya hatta koyu kahverengiye kadar değişiklik gösterebilir. Propolisin kendine has bir kokusu ve yapışkan bir dokusu vardır.
    Propolis, bütün bu etkenlere bağlı olarak genellikle içeriği şu maddelerden oluşur;
    • %50 reçine ve bitki balsam,
    • %30 mum,
    • %10 esansiyel ve aromatik yağlar,
    • %5 polen
    • %5 organik artıklar
    Propolis biyolojik aktivitesinden sorumlu bileşikleri ise şu şekilde sıralayabiliriz;
    • polifenoller (flavonoidler, fenolik asit ve esterleri, sinamik asit, kafeik asit vb..),
    • terpenoidler,
    • steroidler,
    • aminoasitler ve inorganik bileşikler
    • ayrıca Mg, Ca, I, K, Na, Cu, Zn, Mn ve Fe gibi elementlerle
    • B1, B2, B6, C ve E vitaminleri
    Propolis Üzerine Yapılan Araştırmalar ve Sağlık Üzerine Etkileri
    Propolisin antiseptik, antibakteriyal, antienflamatuar, immünomodülatör, antioksidan, antimutajenik ve sitotoksik etkileri üzerine bilimsel çalışmalar gün geçtikçe artıyor.
    Propolisteki “kafeik asit fenetil ester”, “Artepillin C” polifenollerinin en etkili anti-tümör ajanlar olduğu kanıtlanmıştır. Tümör hücresi enjekte edilen fare deneylerine propolis verildikten sonraki evrede tümör büyüme hızlarının ve tümör hacimlerinin azaldığı tespit edilmiştir.
    Diğer deneysel bir çalışmada, propolisin mide ülseri tedavisinde kullanılabilecek antihistaminerjik, anti-inflamatuar, antiasit ve anti-H. pylori aktivitelerine sahip olduğu belirtilmiştir.
    Journal of Medicinal Food Dergisi’nde 2011 yılında yayınlanan araştırmalar, propolisin, 40 farklı maya türü üzerindeki etkisini gösterir. Bu araştırmalara bakarak en yüksek antifungal etkinliğe sahip arı ürünü olduğunu söyleyebiliriz. %5 sulu propolis solüsyonunun uygulanması üzerine yapılan bir araştırmada, kandidalar ile savaştığı gözlenmiş, vajinal sağlığı iyileştirdiği tespit edilmiştir.
    Bakterisit ve mantar öldürücü özelliklerinden dolayı, kozmetik alanında birçok uygulamada yarar sağlamıştır. Özelikle propolisten yapılmış bitki özütlerinin, E vitamini ve arı sütü ile birlikte cildi besleyici ve temizleyici ürünler olarak kullanımı yaygınlaşmıştır.
    Propolisin antiseptik ve antimikrobiyal özelliklerinden dolayı, diş macunu ve gargaraları ile özütleri; ağızdaki cerrahi yaraların iyileşmesinde, diş fırçalarını dezenfekte eder, ağız kokusu hastalıklarının tedavisine destek olurken, diş eti iltihabı ve periodontitis nedeni olan bakterilere karşı savaşırlar.
    Propolis içerisindeki flavonoidler, fenolik bileşikler, terpenler ve enzimler ile antifungal ve antibakteriyel aktiviteler gösterirler. Bu amaçla yara iyileşme sürecinde yarada pozitif kolajen metabolizması göstererek iyileşme sürecine olumlu etkileri vardır.
    Bu yazımızla sizlere propolis hakkında detaylı bilgiler vermeye çalıştık. Propolis faydalarını saymakla bitiremeyiz, özellikle kış aylarına girdiğimiz şu dönemlerde doğal bir koruma yöntemi olarak propolis tüketmeye özen göstermenizi tavsiye ediyoruz. Ancak propolis ürünlerini bakanlık onaylı, üretim izni olan ve denetime tabi markalardan almaya dikkat edin…
    Sağlıkla kalın…

KAYNAKÇA
1) Onur, E., Nalbantsoy, A., Kışla, D. (2018). İmmünoterapi ve Propolisin Kanser İmmünoterapisinde Kullanım Potansiyeli Food and Health, 4(4), 231-246. DOI:10,3153/FH18023
2) Bıray, Ç., Gündü, C., Yılmaz, B., Şahin, F.,Topçuoğlu, N., (2006). Propolis ve Etken Maddeleri Olan Kafeik Asit Fenetil Ester (CAPE) ve Sinamik Asitin İnsan T hücreli Akut Lenfoblastik Lösemi Hücre Dizisi (CCRF- CEM)’de Sitotoksin ve Apoptopik Etkinliğinin Değerlendirilmesi. Ege Tıp Dergisi 45(2) : 83 – 92
3) Sforcin, J.M. (2007). Propolis and The İmmune System: A Review. Journal of Ethnopharmacology, 113, 1-14
4) Albayrak, S., Albayrak, S., (2008). Propolis : Doğal Antimikrobiyal Madde, Ankara Ecz. Fak. Derg. 37 (3) 201 – 215,
5) Doğan, N., Hayoğlu İ., (2012). Propolis ve Kullanım Alanları, HR.Ü.Z.F. Dergisi, 2012, 16(3): 39-48
6) https://www.tab.org.tr/propolis
7) Hepşen, İ.F. Tilgen, F., Er, H. (1996). Propolis: Tıbbi ve Of-talmolojik Kullanımı. Turgut Özal Tıp Merkezi Dergisi 3(4), 386-391.
8) Pehlivan, T., Şahinler, N., Gül, A. (2012). Doğal bir ürün propolis; yapısı ve kullanım alanları, Arıcılık Araştırma Dergisi, 4(7), 9-13.
9) Yılmaz, L., Yılsay, T.Ö., Bayizit, A.A. (2004). Propolisin Kimyasal Bileşimi, Biyolojik Özellikleri ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri, Gıda ve Yem Bilimi Teknolojisi, 6, 34-38.
10) Silici, S., 2003. Propolisin Bazı Antimikrobiyal ve Farmakolojik Aktiviteleri Üzerine bir Araştırma, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Zootekni Anabilim dalı, Adana.
11) Barbaros, B., Dikmen, M. (2015). Kanser İmmünoterapisi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 31(4), 177-181.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.