Ana sayfa - Son Sayı - Mizaç ve İnsanı Tanıma / Sosyolog – Aile Danışmanı Gülşen Ergani

Mizaç ve İnsanı Tanıma / Sosyolog – Aile Danışmanı Gülşen Ergani

Mizaç nedir? Bize kısaca tanımlar mısınız?

Mizaç; doğuştan gelen ilk tepki eğilimlerimizdir. Ağır kanlılık ya da tez canlılık, içe dönük ya da dışa dönük olma, olaylar karşısında duygusal ya da rasyonel yaklaşmak kalıtım etkisinin ağır bastığı mizaç özelliklerimizdendir.

Mizaçlar kaç çeşittir, biraz açıklar mısınız?

Bu eğitim modeline göre; her bir insan doğuştan 9 temel mizaç yapısından biri ile doğar. Kişiliğin temel harcını oluşturan bu yapı; anne baba tutumları, eğitim, kültür gibi çevresel şartlar etkileşerek kişilik görünümünü oluşturur.

Her bir mizaç tipinin farklı;

• Motivasyonları

• Algılama öncelikleri

• Bakış açısı

• Değerlendirme tarzı

• Dünyaya vermek istediği mesaj, vardır.

Mizaçları bilmek ne işimize yarar, hayatımızı nasıl kolaylaştırır?

Mizaç yapısını bilmek; kişinin hem kendini iyi tanıması hem de çevresindekileri doğru şekilde anlamasına yardımcı olurken aynı zamanda potansiyellerinin açığa çıkmasına yardımcı olur. Kişinin güçlü ve zayıf yönlerini fark etmesini, kendisini objektif olarak değerlendirebilmesini ve başkalarının gözüyle görebilmesini sağlarken, mizaç tipine uygun başarılı, mutlu ve verimli olabileceği mesleki alanlara yönelmesi gibi birçok faydayı içinde barındırır. Ailemiz ve çevremizle olan ilişkilerimizde empati yeteneğimizin ve duygusal zekâmızın gelişmesine yardımcı olur. Eşler arası ilişkilerde mizaç yapısını bilmek, çatışmaları çözmeye hatta oluşmasını engellemeye yardımcı olur. Eğitim sisteminde bu modelin etkili şekilde uygulanması; öğrencilerin motivasyonunu ve başarısını artırırken, öğretmenlerin öğrencilerini birçok yönden daha iyi tanıyarak, etkili bir eğitim desteği vermelerini sağlar. Çalışma hayatında işbölümü ve istihdamın daha isabetli yapılmasıyla verim ve işbirliğinin artmasına katkı sağlar. Bu nedenle dünyada birçok büyük şirket çalışanlarına belirli periyotlarla bu eğitimi aldırmaktadır.

Bu eğitim modelinin ülkemizde ve dünyada kullanım alanları ve yaygınlığı nasıldır?

Bu eğitim modeli dünyada Latince “Dokuz Tip” anlamına gelen “Enneagram” adıyla yaygın bir kullanım alanına sahiptir. Dünyanın prestijli birçok üniversitesinde ders olarak okutulmakta, sinema sektöründe ve senaryo yazımında, seçim çalışmalarında, büyük şirketlerin personel eğitimlerinde, halkla ilişkiler ve insan kaynaklarında, CIA ve FBI gibi gizli servislerin eğitim müfredatında, reklam ve satış pazarlama sektöründe yaygın şekilde kullanılmaktadır. Ülkemizde eğitim alanında çalışmalar yeni başlamakla birlikte iş hayatında reklam ve pazarlama başta olmak üzere pek çok şirket bu eğitimi almaktadır. Dizi ve sinema sektöründe bu model etkin bir şekilde kullanılmaktadır.

Çocuk eğitiminde mizacın önemi nedir?

Ebeveynlerin kendisinin ve çocuğunun mizacını tanıması; daha doğru bir anne-baba tavrı sergilemesine yardımcı olacaktır. Mizaç farklılıklarını anlaması; ebeveynin çocuklarını eğitirken, onu başkalarıyla kıyaslamadan, daha olumlu ve geliştirici bir ilişki kurmasına yardımcı olur.

Ebeveynler olarak üzerimize düşen görev; çocuklarımızı kendimize benzetmeye çalışmak ya da onları idealimizdeki insan kalıbına sokmak değil, onları tanıyarak mizaç özelliklerine göre destek olmaktır. Bu destek; çocukların mizaç yapısındaki olumlu eğilimleri dengeli bir şekilde teşvik etmek ve geliştirmek, olumsuz eğilimleri ise mümkün oldukça tetiklememek ve en aza indirmeye çalışmaktır.

Meslek seçiminde mizacın önemi nedir? Meslekte yanlış seçimler yaptığımızı nasıl anlarız, bir örnekle anlatabilir misiniz?

Bize uygun meslek, yaparken zamanın nasıl geçtiğini anlamadığımız, zorlanmadan yaptığımız ve kendimizi mutlu ve verimli hissettiğimiz alanları işaret eder. Her bir mizaç yapısının yetenekli olduğu, zorlanmadan çalışacağı ve verimli olacağı mesleki alanlarda çalışması kendisini mutlu ederken, muhatap olacağı kimseleri de olumlu etkiler. Ancak mizacına uygun olmayan bir alanda çalışan kişinin, zorlanması, veriminin düşmesi ve zamanla tükenmişlik yaşaması ihtimali yüksektir. Örneğin; dışa dönük ve insan ilişkilerinde oldukça yetenekli olan Tip 2 yardımsever mizaç tipinin arka planda ve insanlarla temas etmeden, kapalı ve yalıtılmış bir mekânda çalışması onu mutsuz eder. İçe dönük ve bireysel bir yapıya sahip olan ve insanlarla iç içe olmaktan kaçınan Tip 5 mizaç bir kişinin ise; halkla ilişkiler veya insan kaynakları gibi bir birimde çalışması; işinde çok yorulması ve bir süre sonra tükenmişlik duyguları yaşaması, muhatap olduğu kişileri olumsuz etkilemesi gibi birçok riskleri içinde barındırır. Yine dışa dönük ve değişimi seven bir yapıya sahip olan Tip 7 maceracı mizaç yapısına sahip birinin, kapalı bir mekânda, rutin bir işte çalışmasının, hem kendisini hem de muhataplarını mutsuz etmesi ihtimali yüksektir. Çevremizi dikkatle gözlemlersek, mizaç ve meslek uyumunun olumlu ve olumsuz birçok örneğini gözlemleyebiliriz.

Mizaç anlaşmazlıkları üzerine neler söylemek istersiniz. Mesela bazı insanlara mizaç farkından kaynaklı olduğunu anlamadan negatif bir bakış açısıyla bakabiliyoruz. Aynı ortamda kalabilmek ve rahatsız olmamak için ne yapmalı, nasıl davranmalı?

“9 Tip Mizaç Modeli”ne göre, doğuştan gelen mizaç yapısı ne iyi ne de kötüdür. O sadece yapısal bir çekirdektir. Bu yapının sağlıklı olarak şekillenmesi ya da bozulması, anne baba başta olmak üzere çevre etkisiyle yakından ilişkilidir.

Her bir mizaç yapısı içinde sağlıklı, ortalama ve sağlıksız seviyeler mevcut. Mizaç yapısı nötr olmakla birlikte, mizacımızın sağlıksız seviyesine düşmüşsek; bu çevremizle iletişimde sorunlar yaşamamıza neden olabiliyor. Sağlıksız seviyedeki insanlarla sorun yaşadığımızda da genelde farklı savunma mekanizmaları ile geçici olarak kendimizi rahatlatmaya çalışırız. Mizaç yapılarını ve gelişim seviyelerini tanıdığımızda, çevremizde ilişki içinde olduğumuz mizaçlarının sağlıksız seviyesindeki insanlardan kendimizi korumanın yöntemlerini de öğrenebiliyoruz. Bu model bize mizaç tiplerinin ilişkilerinde yaşamaları muhtemel sorun ve çatışma noktalarını da önceden görmemizi sağlıyor.

Mizaçların güzel tarafları olduğu gibi haliyle olumsuz tarafları da oluyor. Bu olumsuz yanlarının açığa çıkmaması ya da kontrol edilebilmesi için neler yapmalı, birkaç örnekle açıklayabilir misiniz?

Her bir mizacın bünyesinde barındırdığı negatif duygular ve riskli alanları mevcuttur. Örnek vermek istersek; Tip 8 mizaç diğer tiplere nazaran öfke ve şiddete daha eğilimli bir yapıya sahiptir. Bu yapıya sahip çocuk, yetiştiği ortamda da şiddete tanık olmuşsa kolayca bunu model alarak benimseyecektir. Ancak bu çocuğa çevresi tarafından mizacına uygun bir yetişme ortamı sağlanmış ve ihtiyaçları karşılanmışsa, çevresinde şiddete bir çözüm yöntemi olarak tanık olmamışsa, bu yönünü kontrol etme becerisi kazanabilecektir.

Bir başka örnek olarak; güven odaklı bir yapı olan Tip 6’nın mizaç yapısına uygun ortam sağlanmışsa negatif duygusu olan kaygı ile baş edebilir ve çevresiyle sağlıklı ilişkiler kurabilir. Ancak Tip 6 bir çocuk, ebeveynleri tarafından ihmal edildiğinde, kendini güvende hissetmediğinde, negatif duygusu olan kaygı gün yüzüne çıkarak, ilişkilerinde problem yaşamasına sebep olacaktır.

İnsanların farklı mizaçlarda yaratılmasındaki amaç sizce nedir?

Allah’ın halifesi olma sorumluluğu ve yeryüzünü imar etme göreviyle yaratılan insanların farklı mizaç yapılarına sahip olmalarının elbette bildiğimiz veya bilemediğimiz birçok hikmetleri vardır. Mizaç yapımızı doğru şekilde tanıyıp, bize uygun faaliyet alanlarını bilmek; yaratılış gayemizi fark etmemizi sağlarken, yaşadığımız dünyaya nasıl bir katkı sunacağımızın yollarını da bize gösterir.

Tip 1’ler bir işin nasıl kusursuz yapılabileceği, Tip 2’ler insanların birbiriyle nasıl sıcak ilişkiler kurabileceği ve ihtiyaçların en güzel şekilde nasıl karşılanacağı, Tip 3’ler bir işte nasıl verimli sonuçlara ulaşılacağı ve etkili bir şekilde sunulacağı, Tip 4’ler hayata özgün ve estetik bakış açısı sunabilme, Tip 5’ler hayatı daha rasyonel ve derinden analiz etme, Tip 6’lar hayatın riskli yönlerini önceden fark etme ve önlem alma, Tip 7’ler yeni ve özgün keşifler yapma, Tip 8 haksızlık ve adaletsizlikler karşısında cesurca direnme ve lider olarak öne çıkma, Tip 9’lar ise insanlar arasında denge ve uyumu sağlama konusunda daha yeteneklidir. Çocukluktan itibaren mizaç yapısına uygun olarak ihtiyaçlarının karşılandığı bir çevrede yetişen insan, toplumda sağlıklı kişilik yapısına sahip bir yetişkin olarak yer alacaktır. Farklı mizaç yapısına sahip insanlar, mizacına uygun alanlarda istihdam edildiğinde, adeta dişli çarkların iç içe geçerek birbirini tamamlaması gibi ahenkli, uyumlu bir toplumsal yapı oluşacaktır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.