Ana sayfa - Son Sayı - Doç. Dr. Elif Bahadır’la “Yaşamdaki Matematiğin Farkındayım” Projesi

Doç. Dr. Elif Bahadır’la “Yaşamdaki Matematiğin Farkındayım” Projesi

“Yaşamdaki Matematiğin Farkındayım” projesinden bahseder misiniz?

Projemizin adı, “Yaşamdaki Matematiğin Farkındayım.” Matematiksel bakış açısını ve düşünme kabiliyetini geliştirmek için yaptığımız TÜBİTAK ve Yıldız Teknik Üniversitesi destekli bir proje. Ortaokul 8. sınıf öğrencilerine yönelik bir proje ve 30 öğrencimizle projeyi yürütüyoruz. Projede, alanlarında uzman kişiler tarafından matematiğin sanatla, kültürle, fenle, doğayla, bilişim teknolojileri ile kısacası yaşamın her alanı ile ilgili yönlerine dikkat çeken etkinlikler tasarlandı. Etkinlikler, öğrencilerin bizzat uygulamanın içinde olabileceği şekilde tasarlandı. Katılımcıların, yaşamdaki matematiğin farkına varabilmelerinin yanında bilimsel süreç becerilerinin, grupla çalışma yeteneklerinin, iletişim becerilerinin de gelişimine katkı sağlayacak, ilgi ve merak uyandıracak etkinlikler sayesinde yaşamın içindeki matematiği fark etmelerine katkı sağlamayı umuyoruz.

Sizin deyiminizle, yaşamdaki matematiğin farkında oluş bize ne getirir?

“Farkında oluş bize neyi getirir?” Aslında bu sorunun cevabının ne denli önemli olduğunu öğrencilerimize kavratmak asıl hedefimiz. Matematiğin sadece aritmetik işlemler yığını, formüllerden oluşan bir bilinmeyenler âlemi olarak algılanması matematiğe yapılacak en büyük haksızlık olur. Ne yazık ki bu şekilde düşünülmesine zemin oluşturacak farklı etmenler var ve bunların neler olduğu çoğumuzca malum. Biz bu proje ile aslında matematiğin hayatın içinde olduğunu göstermeyi hedefliyoruz. Çocuklar bunu fark edemediği için de matematiğe karşı önyargılı oluyorlar. Aslında hayatın içindeki matematiği kavrayabilirlerse matematiksel düşünme becerileri de gelişecek. Matematiksel düşünme kabiliyeti derken sadece sayılarla iyi ilişki kurabilen insanların becerileri kastedilmiyor. Literatürde, matematiksel düşünme kabiliyeti, sayılarla ilişki kurabilmenin ötesinde bir şey olarak yorumlanıyor.

Hayatı okumak gibi bir şey diyebilir miyiz?

Hayatı okumak gibi. Matematik, içinde yaşadığımız evrenin zihinsel bir modeli olma iddiasındadır. Örneğin ticarette, siyasette, insan ilişkilerinde, sporda ve hatta sanatta, kısaca muhakemenin ve dengenin olabileceği her yerde mantık ve matematikle karar veririz. Matematik doğru öğretildiğinde bir demokrasi dersi bile olabilir aslında.

Düşünme tembelliğini aşmak diye bir öngörü de var mı?

Evet… Yani biz burada katılımcılara, matematikte aritmetik işlemlerin kullanım doğruluğunu öğretmek istemiyoruz, bunlar zaten okullarında matematik derslerinde fazlasıyla muhatap oldukları bir durum. Projedeki 30’a yakın etkinlikte hayatın içindeki matematiği onlarla beraber bulup ortaya çıkarmayı hedefledik. Mesela, karbon salınımı ile matematiğin ilişkisini doğanın karbon salınımına verdiği tepkiyi matematikle okumak istiyoruz. Bu sayede çevre kirliliğine çocuğun duyarlılığını artırmayı, bu soruna nasıl çözüm getirebileceğini matematiksel düşünceyle bulabilmesini ve bunu sayılarla yorumlayabilmesini sağlamak istiyoruz. Mesela Braille alfabesi, görme engellilerin kullandığı alfabe, onun içinde de matematik var, kendi içinde bir şifreleme mantığı var, bunu çocuklara göstereceğiz. Hem matematiğe hem de yaşadıkları toplumdaki farklı insanlara yönelik zengin farkındalık oluşturmak istiyoruz. Navigasyonda nasıl matematik var, onu görecekler etkinlikte. Mesela GEMS etkinlikleri var, dünyada matematik eğitiminde çok kullanılıyor. Türkiye’de bu etkinlikleri yapan sınırlı kurumlardan birinde eğitmen olan İpek Dayanıklıoğlu hocamızla öğrencilerimiz GEMS etkinlikleri yaptılar. GEMS ne? Great Explorations in Math and Science. Diyor ki, büyük keşifler, matematik ve fende büyük keşifler. Büyük keşif ne? Çocuk ilkokulda matematikte neyi keşfedebilir? Çocuğa aslında yaptığı çarpma işleminin de bir toplama olduğunu, nereden geldiğini… Olasılığı hesaplamayı, parmak izindeki şifreyi matematiksel olarak yorumlayabilmeyi ve bunun gibi pek çok olağan durumu matematik ile tekrar keşfetmeyi… İnsanın kendi içinde yaşadığı keşif en büyük keşif değil midir zaten? Bu keşfi yaşadıktan sonra işlem basamaklarını uygulamak işin en kolay tarafı ve ayrıntısı aslında, yeter ki teferruatla uğraşıp asıl meseleyi kaçırmayalım. Matematiksel düşünme boyutunu hayatın içine taşıyabilmek matematik eğitimindeki en önemli unsurlardan biridir. Dolayısıyla bir bu projede aritmetik işlem yığını neredeyse hiç yok. Bir iki etkinlikte çok basit işlemler var hepsi o kadar. Aslında şunu görmelerini istiyoruz: “Biz bir hafta boyunca matematik çalıştık, ama hiç işlem yapmadık. Demek ki matematik sadece işlemlerden oluşmuyor, işlemler düşündüklerimi bir sonuca ulaştırmak için kullandığım ara basamaklar.”

Evet, yani bunu fark etmelerini isteyeceğiz. Onu fark etse, o işlem bütününden, o kronik şeyden, hastalık gibi bakış açısından kurtulacak.

Eğitici eğitimleri de verilse iyi olurdu…

Eğitimcilere de çeşitli eğitimler veriyoruz ama bu proje öğrencilere yönelik. Bu eğitimin bir benzerini öğretmenlere de vermek, öğretmenlerin bakış açısını genişletmek, o da olabilir, neden olmasın?

İleride bunun bir metoda dönüştürülmesi yönünde bir beklentiniz var mı?

Evet, keşke tekrarları yapılabilse diyorum, çok güzel dönütler alıyoruz çünkü. Aslında bu projeyi farklı gruplarla tekrar yapmayı planlıyoruz. TÜBİTAK’a proje önerimizi tekrar verip desteklenmesi durumunda her yıl farklı öğrencilerimize bahsettiğimiz bakış açısını kazandırabilmek için projenin tekrarlarını yaparak geleneksel hale gelmesi güzel olur.

Mantığını çözmeyi öğrenecekler, değil mi?

Aynen… Çocuk aslında kendi de mantık üretebileceğini anlasın istiyoruz. Hayatın akışında aslında çok basit olan pek çok şeyin mantığını ve oradaki matematiği kavraması çok ama çok önemli, neden biliyor musunuz? Zihinsel olan matematiği gerçek hayatla karşılaştırınca, hayatta doğrunun ne kadar muğlak olduğunu, hayatta doğruya ulaşmanın ne kadar zor olduğunu, hatta bazen mutlak doğrunun olmadığını anlarız. Böylece karşı düşüncelere daha açık oluruz, ikna etmenin ve diğerini dinlemenin önemini anlarız. Bu sayede insana yakışan çok değerli hasletler elde ederiz.

Yani bir şekilde düşünce odacıklarını açacak… Onlara bağımsız düşünmeyi öğretecek…

Evet, evet. İnşallah, öyle olur. Evet, bağımsız olduğu kadar disiplinler arası bir bakış açısıyla bütünleşik bir yapıda düşünmeyi öğrenebilecekler.

İçeriklerini soracaktım… Leonardo’dan ve GEMS’ten bahsettiniz.

Öğrencilerin, matematikle hayatın bağlantısını kurabilmelerini sağlamak, onların matematiksel deneyimlerini nitelikli hale getirmelerine yardımcı olacak otuza yakın etkinliğimiz var. Birkaçından bahsedecek olursam mesela Leonardo’nun Vitruvius Adamı etkinliğimizde Altın orandan bahsediyoruz. Sanat ile bütünleşik olarak yaptığımız bu etkinlikte her grup Vitruvius Adamın bir parçasını yapacak, altın oranı hesaplayacak, daha sonra kendi vücudundaki altın oranı hesaplayacak. Yani kendinin de farkına varacak. Yaradan’ın dünyayı nasıl yarattığının, altın oranın aslında güzel görünen her şeyde olduğunun farkına varacak.

Bahsettiğim gibi GEMS etkinlikleri var, navigasyon, kodlama, şifreleme gibi matematiksel okuryazarlıklarını geliştirecek pek çok etkinlik var.

Türk ve İslam matematikçilerinden bahsediyoruz. El Cezerî’yi aldık, Harizmi’yi aldık, Cahit Arif var. Öğrencilerin kendi tasarımları var. Matematik ve hayat hakkındaki öğrenci düşüncelerinden oluşan kendilerinin yaptığı eserler var. Atalarımızın oyunu, dokuztaş oyunu var. Oyun sayesinde sezgisel düşünme üzerine eğileceğiz. Origami ve geometri, müzikteki matematik, bilgisayar oyunlarındaki matematik etkinlikleri aklıma gelenler. Veli bilgilendirme toplantısı yaptık, öğrencilerin ürünlerinden ve proje boyunca çektiğimiz resimlerden veli katılımı ile birlikte bir sergi düzenleyeceğiz. Proje sonunda sergilediklerimizi okullarına taşıyacağız. Okul panolarından proje fotoğraflarını gören diğer arkadaşlarının, matematik adına burada yaptıklarını görmelerini ve aralarında projeye dair bir bilgi akışı olmasını hedefliyoruz. Matematiksel düşünme becerilerini ölçen ölçeklerimiz var, uluslararası ölçekler. Ölçekleri proje başlangıcında ve proje sonunda uygulayarak öğrencilerdeki değişimi tespit edeceğiz. Proje ile ilgili ayrıntılı bilgi için www.yasamdakimatematik.com adresini ziyaret edebilirsiniz.

Çok anlamlı, ellerinize sağlık… Çok teşekkür ediyoruz.

Ben teşekkür ederim. Ayrıca proje ekibime, velilerimize, öğrencilerimize bizimle oldukları için ve projeyi anlamlı hale getirdikleri için bir kez de buradan teşekkür etmek isterim. Sağ olsunlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.