Ana sayfa - Son Sayı - Değerler Eğitimi ve Spor / Dr. Serhat Özdenk

Değerler Eğitimi ve Spor / Dr. Serhat Özdenk

Değerler eğitiminin önemi, değerlerin tanımı, bazı önemli değerler
Millet olabilmenin en önemli unsuru, içerisinde bulunulan toplumda yaşayan bireylerin ahlaki, sosyal, milli, manevi, tarihsel ve kültürel değerlerinin korunup devamlılığının sağlanabilmesi noktasındaki bilincinin yerleşmiş olması ile mümkün olabilmektedir.
Çok hızlı bir şekilde gelişim ve değişimin yaşandığı günümüzde, bilimsel ve teknolojik anlamda yaşanılan gelişmelerin tüm insanlara daha kolay bir yaşam şekli sunduğu gibi birçok olumsuzluğun yanında, toplumsal ve kültürel değişimi de beraberinde getirmiştir. Bilimsel ve teknolojik anlamda yaşanan bu hızlı değişim, toplumun her kesiminin günlük yaşamını doğrudan veya dolaylı olarak ilgilendirdiğinden, toplumsal yaşam içerisinde birçok problemi de beraberinde getirmiştir.
Mevcut geleneksel yapıyı; koruyup, yaşamış oldukları dönemin gerekliliklerine ve şartlarına uygun bir şekilde geliştiren, nesilden nesile aktarma yeteneğine sahip milletler, tarihte her zaman güçlü ve söz sahibi devletler olmuşlardır.
Günümüzde birçok toplumda ahlaki, sosyal, kültürel, dinî ve daha birçok değer alanlarında ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Ülkemizde de bireylerin eğitiminde kullanılan yöntemlerin bireylerin insanî değerler bakımından ele alınıp değerlendirilmesi noktasındaki eksikliklerin göze çarptığı görülmüştür. Öğrenciyi tek tip bir eğitim anlayışıyla sadece bilişsel alanda yetiştirmenin dezavantajlarının günümüz Türkiye’sinde nasıl büyük sorunların tetikleyicisi olduğu görülmüştür.
Değerler, toplumda var olan uygun düşünme ve davranma yolları ile davranışların ve olayların tercih edilmesinde ya da değerlendirilmesinde yol gösterici olabilirler. Bu yönüyle değerlerin, toplum tarafından “sosyal” olarak nitelendirilen davranışların çerçevesini çizdiği düşünülmektedir. Böylece toplum içerisinde yaşayan bireylerin, düşünce ve davranışlarını uygun biçimde sergileme imkânına kavuştuğu ve değerler sayesinde sosyal denetime tabi tutuldukları düşünülmektedir. Bu durum neticesinde bireylerin; örf, âdet, töre, gelenek ve göreneklere uymaya ve doğru davranışları yapmaya karşı daha cesur kararlar alabilecekleri söylenebilir.
Değer kavramı birçok alanla ilgili olduğundan dolayı, bu konuda çalışma yapan her düşünür ve bilim adamı kendi bakış açısından değerleri tanımlamıştır.
Ülkemizde değer konusunu ele alan ve bu kavramın önemini vurgulayan önemli isimlerden biri olan Erol Güngör, değeri “bir şeyin arzu edilebilir veya edilemez olduğu inanç” olarak tanımlar. Erol Güngör’e göre değer, “Bir inanç olmak bakımından, dünyamızın belli bir kısmıyla ilgili idrak, duygu ve bilgilerimizin bir terkibi demektir.” şeklinde ifade etmiştir.
Türk Dil Kurumu ise değerleri, “Toplumun fertlerini birbirine yaklaştıran, bir arada tutan, toplumun devamını sağlayan temel yargılar ve bireyin bir topluluğun ferdi olmasını sağlayan en önemli bir araç” olarak tanımlamıştır.
Toplumumuzda ve tüm dünyada genel anlamda önemli görülen bazı evrensel değerlere bakılacak olunursa, bunlar genel anlamda insanoğlunun doğasında var olan ve temelde iyi bir insan olmanın gerekliliğini sağlayan kavramlardır. Değerlerden bazıları; sevgi, saygı, iyilik ve hoşgörü, sorumluluk, işbirliği ve yardımlaşma, dürüstlük, özgüven ve empatidir.
Spor ve Değerler
Ülkemizde yeni anlam kazanmaya başlayan değerler eğitimi konusunda yeterli olmasa da birtakım adımlar atılmaya başlanmıştır. Spor uygulatıcılarının çocukların değer önceliklerini ve onların yetişkinler gibi düşünmediklerini bilmeleri önemlidir.
Sporun, çocukları ve gençleri şekillendiren ve etkileyen doğal bir etkiye sahip olduğu genel olarak kabul edilmektedir. Dürüstlük, gayret sarf etmek, insanlarla birlikte çalışmayı öğrenmek, kazanmayı ve kaybetmeyi kabullenebilmek ve tabi ki aktif sağlıklı bir yaşam tarzı geliştirmek için içsel nitelikler gibi kavramlar bir ölçüde sporun çocuklara ve gençlere kazandırdığı özellikler olarak bilinmektedir.
Çocuk ve gençlerin hoşlanıp ilgi gösterdiği beden eğitimi ve spor etkinlikleri, değerler eğitimi için önemli bir araç olarak kullanılabilir. Bu yolla bir yandan eğlenirken bir yandan değerler öğretimi gerçekleştirilebilir. Uygulanacak doğru spor politikaları sayesinde spor ve fiziksel aktivite, sadece sağlığın iyileştirilmesi amacıyla değil fiziksel refah ve aynı zamanda sosyal uyumu ve eğitim alanında birçok olumlu davranış ve değerleri de küçük yaşlardan itibaren çocuklara kazandırabilir.
Spor yoluyla kazanılan değerlerin toplumun ihtiyacı olan ve korumamız gereken toplumsal değerlerle benzerliğinden hareketle, eğitim süreci içerisinde spor aktivitelerinin önemini belirlemek ve eğitim sürecinde doğru ve etkin kullanımı yoluyla sağlanabilecek kazanımlara özen gösterilmelidir.
Çocuk ve gençlerin birlikte hareket etme, yardımlaşma, sonuca ulaşmak için ortaklaşa iş yapma, belli kurallar çerçevesinde organize olma, cesaret, dostluk, temizlik, saygı gösterme, takdir ve teşekkür edebilme, hata yaptıklarında özür dileyebilme, sabırlı davranabilme, hoşgörülü olabilme ve başarmak için gayret gösterme mecburiyeti, sportif etkinliklerin esasını teşkil eder.
Spor yoluyla değerler aktarımında önemli bir husus, yapılan sportif aktivitelerinin içerisinde barındırmış olduğu sosyal ve psikolojik etkilerinin iyi analiz edilip bu analizler neticesinde programların oluşturulmasıdır. Her spor branşı kendi içerisinde farklı değerleri ve özellikleri barındırmaktadır.
Spor branşları, kuralları ve içerikleriyle teori ile uygulamada birbirinden farklılıklar gösterebilir. Spor branşlarının bireye kazandıracağı genel özellikler ve spesifik özelliklerin iyi analiz edilip öğreticiler tarafından üzerinde sıklıkla durulması gerekmektedir. Ülkelerin beden eğitimi ve spor kültürlerinin iyi analiz edilip sistematik bir şekilde programlanıp, sporun bireye duygu, davranış, beceri ve birçok olumlu etkisinin en etkin şekilde nasıl kazandırılacağını anlamalı, bu doğrultu da eğitim öğretim programları hazırlanmalıdır.
Bireysel ve takım sporları da kendi içerisinde farklılıklar gösterebilir. Bu nedenle her bir spor branşını, içerisinde barındırmış olduğu psikolojik, sosyolojik özellikleri bakımından ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.
Örneğin takım sporları içinde bulundurduğu yapısıyla takım içerisinde yardımlaşma, işbirliği, iletişim, sorumluluk alma, güvenilirlik gibi birçok değeri kazandırabilirken, bireysel sporlarda ise bu durum tam tersi bir yapıda seyretmektedir. Bireysel sporlarda kişi yapmış olduğu sportif faaliyetin içeriğine göre sorumluluğu tek başına almak zorunda kalacağından bu durum, kişinin sorumluluk alma, dürüstlük, saygı, özgüven gibi bazı değer normlarını kazanabilmesini sağlayacaktır.
Spor ile değerler aktarımı her zaman olumlu sonuçlar vermeyebilir
Spor yoluyla değer aktarımının her zaman olumlu olabileceğini söylemek çok doğru bir yaklaşım olmayacaktır. Ülkelerin spor kültürlerinin, spor politikalarının da, spor yoluyla değerler aktarımında önemli bir etken olduğunu unutmamak gerekir. Sporu sadece yenme-yenilme, başarı ya da başarısızlık gibi görme algısıyla yetiştirilmiş bireylerde, genel anlamda sportmenlik ve spor ahlakı konusunda eksikliklerin olduğu göz ardı edilmeyecek bir gerçektir.
Aynı zamanda sporun gittikçe ticarileşmesinin ve beraberinde gelişen sorunlar ile birlikte özellikle yetişkin sporlarında fair-play dışı davranışlara sebep olması ve bu davranışların normal bir durum gibi algılanıp genç sporculara yansıması ve onların da bu fair-play dışı davranışlara yönelmesi kaygı verici önemli bir husustur.
Sonuç olarak, dünya çapında milyonlarca insan için önemli bir rol oynayan sporun insanlar üzerindeki sosyal etkisi ve önemi her geçen gün artmaktadır. Sportif faaliyetlere katılım çoğu zaman insanların sağlık ve zindeliğindeki iyileşmelerle ilişkilendirilirken, sportif faaliyetler yoluyla insanlar sadece sağlık koşullarını değil aynı zamanda, duyguları kontrol etmeyi, kişilik gelişimini ve sosyal ilişkilerini de geliştirirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.